Interview met Jojanneke van der Toorn

Afhankelijkheid tussen groepen maakt linkser
zondag 25 mei 2014 | door Jasper Verkroost

LEIDEN – Het waarnemen van afhankelijkheid tussen groepen in de maatschappij kan leiden tot linksere denkbeelden. Dat blijkt uit onderzoek van Jojanneke van der Toorn in een studie aan Yale University in de Verenigde Staten. Met de Europese Verkiezingen aanstaande zouden politici zich meer kunnen richten op ‘hoe’ ze communiceren in plaats van ‘wat’.

jvdt2

Er is veel onderzoek gedaan naar het ontstaan en veranderen van politieke voorkeuren. De meeste van deze studies hadden als doel het ontstaan en de ontwikkeling van rechtse overtuigingen te verklaren. Tussen 2010 en 2012 werkte Jojanneke van der Toorn aan Yale University in de Verenigde Staten. Ze deed samen met Jaime L. Napier en John F. Dovidio onderzoek naar de vorming van linkse denkbeelden in een poging de ontbrekende kennis aan te vullen. De resultaten zijn gepubliceerd in het artikel We the People: Intergroup Interdependence Breeds Liberalism.

Hoe kwam je op het idee voor dit onderzoek?
“Binnen het vakgebied van de sociale psychologie en de teams waarin ik werkte was er veel onderzoek gedaan naar factoren die er toe leiden dat mensen rechtse denkbeelden aannemen. Die onderzoeken richtten zich op omgevingsfactoren als dreiging of onzekerheid en op persoonlijkheidsfactoren zoals niet goed met veranderingen kunnen omgaan. Nu wilden we onderzoeken welke factoren tot linkse gedachten leiden. De samenleving bestaat uit verschillende groepen waar je al dan niet deel van uit kunt maken. Groepen waarvan je deel uitmaakt zijn bijvoorbeeld je familie, mensen uit jouw dorp of mensen die eenzelfde afkomst of religie hebben. Maar er zijn ook groepen waarvan je geen deel uitmaakt en die verder van je afstaan. Uit de literatuur leidden we af dat rechtsdenkenden meer nadruk leggen op grenzen tussen groepen en een minder brede opvatting van groepslidmaatschap hebben. Ook is de afhankelijkheid tussen leden binnen een groep voor hen belangrijk. We bedachten dat linksdenkenden wellicht meer nadruk leggen op afhankelijkheid tussen verschillende groepen en dit is ook wat uit ons onderzoek naar voren kwam.

Hoe hebben jullie het onderzoek uitgevoerd?
“We hebben ons gericht op de manier waarop links denken gerelateerd is aan beleving van afhankelijkheid. In het eerste onderzoek vroegen we mensen in hoeverre ze zichzelf als links of rechts zagen. Daarnaast vroegen we in hoeverre ze afhankelijkheid zagen tussen groepen in de samenleving. En in hoeverre ze zich afhankelijk voelden van andere mensen binnen hun groep. In dat onderzoek toonden we het verband aan tussen links denken en groepsafhankelijkheid, en rechts denken en persoonlijke afhankelijkheid. In het tweede onderzoek lieten we deelnemers een paragraaf tekst lezen en daarin persoonlijke voornaamwoorden markeren. In de tekst van de ene groep stonden enkel meervoudige voornaamwoorden als wij, ons en onze. In de tekst van de andere groep stonden alleen enkelvoudige woorden als ik, mij en mijn. Na afloop stelden we ze dezelfde vragen als uit het eerste onderzoek. Mensen die de tekst lazen met de wij-vormen scoorden gemiddeld hoger op groepsafhankelijkheid en linkse denkbeelden dan mensen die de tekst lazen met de ik-vormen. Je zou dus kunnen zeggen dat wij hun denkbeeld iets naar links hadden bijgesteld.”

Dit onderzoek is in de Verenigde Staten uitgevoerd, is het ook geldig voor Nederland?
“In 2010 hebben Mariëlle Stel en Fieke Harinck een onderzoek gedaan in Nederland waaruit bleek dat het imiteren van gebaren van een ander leidt tot linkser stemgedrag. De reden is dat we door imitatie de gedachten en emoties van de ander beter gaan begrijpen. Deze uitkomsten zouden in dezelfde richting kunnen wijzen als die uit ons onderzoek. De auteurs maakten echter geen onderscheid tussen verschillende vormen van afhankelijkheid.”

Hoe heeft het onderzoek bijgedragen aan beter begrip van linkse denkbeelden?
“Na de aanslagen op het World Trade Center in 2001 hebben de denkbeelden van veel Amerikanen een ruk naar rechts gemaakt. Dat kunnen we verklaren als een reactie op de dreiging die van de aanslagen uitging. Deze werd door de president en de media gevoed. Daardoor creëerden ze een soort wij/zij-denken met de blanke Amerikaanse burger als uitgangspunt. De boodschap had ook kunnen zijn dat iedereen in het land, het collectief dus, werd bedreigd. En dat de verschillende groepen binnen de samenleving afhankelijk van elkaar waren. Dat had er wellicht voor kunnen zorgen dat mensen zelfs linkser waren gaan denken.”

Wat zou de media met de uitkomsten van dit onderzoek kunnen doen?
“Ik zag dat D66 op hun website de wederzijdse afhankelijkheid benadrukte tussen Europa en Nederland. Als de media zo’n bericht zou oppakken kan ik me voorstellen dat dat zou leiden tot linkser stemgedrag. Want zij stellen: ‘Sterk Nederland. Sterk Europa’. Daarmee zeggen ze dat wij afhankelijk zijn van Europa, en Europa van ons. Ik denk dat een artikel dat vooral geschreven is in wij-termen ook invloed zou kunnen hebben. Enige nuance is wel belangrijk. Er is onderscheid tussen ‘wij’ als ‘Wij in het grotere geheel’, wat tot linkser denken kan leiden en ‘wij’ als ‘Wij binnen onze eigen kring’ voor de rechtsere denkbeelden. Bedenk wel dat er dagelijks veel berichten op ons afkomen. We lezen dus niet alleen dit artikel.”

Nemen politici kennis van dit soort onderzoeken?
“Ik denk wel dat politici of hun adviseurs kennis nemen van wetenschappelijk onderzoek. Maar of ze ook kijken naar de sociaal psychologische literatuur weet ik niet. Er wordt bij organisaties zoals Greenpeace onderzoek gedaan naar de invloed van wervende webteksten op de hoeveelheid donaties. Afhankelijk van achter welke computer je zit krijg je een bepaalde tekst te zien. Dat is echt gedragsonderzoek. Zoiets zou je ook kunnen doen met de website van een politieke partij.”

Zou je nog een vervolg willen doen op dit onderzoek en zo ja, hoe dan?
“Het lijkt me leuk om met berichtgeving op politieke websites te experimenteren. Maar dat is lastig want dan ben je in de echte wereld bezig. Het zou interessant zijn om het onderzoek te herhalen in Nederland. Het probleem is dat mensen zich hier minder makkelijk met termen als links of rechts identificeren. Bovendien is er hier zoveel keus dat het moeilijk is te voorspellen voor welke partij iemand na zo’n onderzoek zou kiezen.”

jvdt1

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: